Węgierska Warszawa

Węgierskie ślady

w Warszawie

Jednym z najbardziej powszechnych sposobów upamiętniania zasłużonych postaci jest nadawanie ich imion ulicom bądź placom. Jest zatem w Warszawie wiele miejsc, które noszą imiona wybitnych Węgrów. Zwłaszcza tych, którzy zapisali się złotymi zgłoskami w historii relacji polsko-węgierskich. Najczęściej honorowani są bohaterowie powstań i wojen XIX i XX wieku. Ich sylwetki przypomina prezentowana wystawa.

Najszerzej chyba znany węgierski bohater narodowy, jeden z przywódców rewolucji 1848 r., Lajos Kossuth, patronuje ulicy znajdującej się na Bemowie. Także jego imię nadano LXIII Liceum Ogólnokształcącemu, mieszczącemu się na Ursynowie.

Jednym z najbardziej zasłużonych dla Polski Węgrów, którego upamiętniono, nadając jego imię warszawskiej ulicy na Białołęce, był Józef Antall (ojciec), naukowiec, polityk i działacz społeczny, który we wrześniu 1939 r. mianowany został przez węgierski rząd pełnomocnikiem ds. uchodźców. Przyczynił się znacznie do poprawy losu uchodźców z Polski, będąc jednym z organizatorów ośrodka dla Polaków pod Budapesztem.

Największe skupisko ulic i placów poświęconych Węgrom znajduje się w jednej z najmłodszych dzielnic Warszawy – Ursynowie. Jest tam ulica Pála Telekiego, prostopadłe do niej ulice Zoltána Baló oraz Boglarczyków, rondo Powstania Węgierskiego 1956 r., a także plac Ferenca Keresztes-Fischera. Patronów tych miejsc i ich zasługi przypomina prezentowana wystawa. Na Ursynowie również jedna z ulic nosi imię Béla Bartóka, wybitnego węgierskiego kompozytora. W sąsiedztwie ulicy Bartóka znajduje się także skwer Muzyki Węgierskiej.

Równie ważnym sposobem honorowania ważnych postaci i wydarzeń związanych z historią Polski i Węgier są tablice pamiątkowe. Większość znajduje się na terenie dzielnicy Śródmieście. Jedna z nich umieszczona jest na budynku przy ul. Nowogrodzkiej 36, naprzeciwko Urzędu Dzielnicy Śródmieście. Upamiętnia Pála Domszkyego, działacza społecznego i badacza związków polsko-węgierskich. Pozostałe tablice znajdują się na Trakcie Królewskim. Pierwszą z nich, patrząc od południa, jest tablica upamiętniająca poparcie Węgrów dla powstania listopadowego 1830 r. Znajduje się ona na zachodniej elewacji Pałacu Staszica. Druga z tablic wmurowana jest w ścianę przedwojennej Komendy Policji m.st. Warszawy, przy kościele św. Krzyża. Upamiętnia pobyt w Warszawie uznawanego za jednego z najważniejszych węgierskich bohaterów narodowych księcia Franciszka II Rakoczego, przywódcy antyhabsburskiego powstania z lat 1703-1711. Kolejna tablica wmurowana jest w fasadę południowej oficyny Pałacu Czapskich – siedziby Akademii Sztuk Pięknych. Przypomina o demonstracji warszawiaków, do której doszło w październiku 1956 r., a odczas której mieszkańcy stolicy wyrazili swoją solidarność z uczestnikami rewolucji węgierskiej 1956 r. Następna z tablic znajduje się na terenie Uniwersytetu Warszawskiego i upamiętnia Emanuela Korompaya, jednego z pionierów hungarystyki na UW. Kolejna godna uwagi tablica znajduje się przy placu Piłsudskiego i przypomina o pomocy Węgier dla zmagającej się z Rosją sowiecką Polski podczas działań wojennych z lat 1919-1921. I wreszcie tablica wspomnianego już Józefa Antalla, umieszczona na murze Starego Miasta przy placu Zamkowym.

Istotnym elementem w krajobrazie Warszawy przypominającym bohaterów wspólnej historii i kultury są pomniki: Franciszka Liszta i gen. Józefa Bema w Łazienkach Królewskich, Jánosa Esterházyego na Ursynowie i Sándora Petőfiego na Bemowie. Większość z nich została ufundowana i zlokalizowana w ciągu ostatnich kilku lat.

Wystawa „Węgierska Warszawa” przedstawia pomniki, tablice, ulice, szkoły i instytucje związane z wzajemnymi relacjami Polaków i Węgrów, w porządku chronologicznym. Ten sposób prezentacji daje możliwość specyficznego, bo przez pryzmat materialnych obiektów w krajobrazie Warszawy, prześledzenia historii stosunków polsko-węgierskich.