Węgierska Warszawa

Pál Domszky

z polskim podziemiem

domszky
top_flags

Pál Domszky (1903-1974) był historykiem, działaczem społecznym i badaczem związków polsko-węgierskich. Jego dalecy przodkowie wywodzili się z Polski. Od 1933 r. mieszkał w Warszawie. Był zaangażowany m.in. w budowę pomnika króla Jana III Sobieskiego w Ostrzyhomiu (Esztergom) oraz sprowadzenie do Tarnowa szczątków gen. Józefa Bema, bohatera Polski i Węgier. Podczas II wojny światowej założył Związek Węgierski – organizację skupiającą obywateli Węgier żyjących na terenie Generalnej Guberni, ustanowionej przez okupantów niemieckich na terenie podbitej w 1939 r. Polski. Posiadanie legitymacji Związku Węgierskiego dawało prawo do stosunkowo swobodnego poruszania się po terenie GG i umożliwiało łatwiejsze zaopatrzenie w produkty pierwszej potrzeby. Dzięki legitymacjom wydawanym przez Domszkyego przedstawicielom Armii Krajowej polskie podziemie mogło łatwiej uzyskiwać zaopatrzenie, żołnierze AK bezpiecznie realizować zadania wywiadowcze i łącznikowe. Dokumenty wydawane żołnierzom zagrożonych aresztowaniem przez Niemców oraz Żydom umożliwiły wielu z nich ucieczkę na Węgry. Podczas Powstania Warszawskiego dzięki jego kontaktom część broni wojsk węgierskich stacjonujących pod Warszawą trafiła do rąk powstańców. W 1945 r. powrócił na Węgry.

Za współpracę z polskim ruchem oporu podczas okupacji niemieckiej Pál Domszky został w 1999 r. odznaczony pośmiertnie Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.

W Warszawie przy ul. Nowogrodzkiej 36, naprzeciwko Urzędu Dzielnicy Śródmieście, w miejscu gdzie stał dom, w którym mieszkał podczas okupacji Pál Domszky, znajduje się tablica jemu poświęcona.